09
февраль
2023
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Ж.Егінбаев атындағы интернаты бар орта метеп КММ
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш
Ж.Егінбаев атындағы интернаты бар орта метеп КММ
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш
Ж.Егінбаев атындағы интернаты бар орта метеп КММ
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш
Ж.Егінбаев атындағы интернаты бар орта метеп КММ
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш
Ж.Егінбаев атындағы интернаты бар орта метеп КММ
БУЛЛИНГ ЖӘНЕ КИБЕРБУЛЛИНГТІҢ АЛДЫН АЛУ ӘДІСТЕРІ МЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ
Буллинг (баланы жәбірлеу ) – қорлау сипатындағы жүйелі (екі және одан көп) әрекеттер, қудалау немесе қорқыту, оның ішінде қандай да бір әрекетті жасауға немесе жасаудан бас тартуға мәжбүрлеуге бағытталған әрекеттер (1 тарау, 1 бап, 4-1 тармақ, ҚР 2002 жылғы 8 тамыздағы № 345-ІІ Заңы, 2022.14.07. өзгерістер мен толықтырулармен)
Булинге қатысушылар: үш тарапқа бөлінеді жәбірлеуші, жәбірленуші, және байқаушы болып. Күрделі жағдайларда буллинг топтық қылмыстың кейбір белгілерін қабылдауы мүмкін.
Булингтің түрлері: Физикалық буллинг, психологиялық буллинг болып бөлінеді.
Физикалық буллинг– қасақана итеру, соғу, тепкілеу, ұрып-соғу, денеге басқа да зақым келтіру және т.б
Психологиялық буллинг– психикаға әсер етумен байланысты зорлық-зомбылық, әдейі моральдық қасірет келтіретін, ауызша қорлау немесе қорқыту, қудалау арқылы психологиялық жарақаттар туғызу.
Олардың ішінде:
кибербуллинг, экономикалық, әлеуметтік оқшаулау, гомофобтық, нәсілдік, таптық, адамның сырт келбетіне қатысты, дінге қатысты, ксенофобтық, мүгедектерге қатысты деп бөлінеді.
UNICEF мәліметі бойынша Қазақстанда: балалардың 66%-ы мектептегі зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке (дискриминация) бой алдырған;
44%-ы мектепте зорлық-зомбылықтың құрбаны болған;
24%-ы мектептегі басқа балаларға қатысты жасалған зорлық-зомбылық және кемсітушілік әрекеттеріне ұшыраған.
Қазақстандағы зерттеуі де мектептегі зорлық-зомбылық кезінде қорлау мен бопсалауды бастан өткерген балалардың суицидтік мінез-құлық қаупі жоғары екенін көрсетеді
Жоғарыда аталған булинг түрлерініең бірі кибербуллинг
Кибербуллинг дегеніміз:
Бұл интернет, әлеуметтік желі мен әртүрлі мессенджерлер арқылы адамды қорлау/бопсалау мақсатында жүйелі түрде әдейі жасалатын психологиялық зорлық-зомбылық болып табылады.
Буллинг құрбаны немесе жәбірлеуші болуға бейімді
балалардың сипаттамалары:
құрбаны болуға бейім балалар
-мазасыз, өзіне сенімсіз, тұйық;
-депрессияға және жылауға бейім;
-өзін-өзі төмен бағалау, өз істеріне сенімі жоқ;
-достары аз (көбінесе жоқ), ересектермен сөйлесуді қалайды;
-оқудағы қиындықтар (керісінше сирек), сыртқы келбетке әсер ететін салмақ пен денсаулық проблемалары;
-коммуникациялық және әлеуметтік ауытқушылақтары бар, назар жетіспеушілігі және гипербелсенділіктің бұзылуы;
-теріс көзқарастары;
көпшілікке ұнамайтын мінез-құлықты.
жәбірлеуші болуға бейім балалар
-басқаларға деген әлсіз эмпатия (жанашырлық танытпау);
-тәртіпсіз, агрессивті;
-назарға, билікке деген қажеттілігі бар;
-өзін-өзі растау және басқаларға зиян келтіру арқылы сезімін қанағаттандыру;
-құрбылары мен сыбайластар тобы арасындағы жоғары әлеуметтік мәртебеге жету;
-басқалардың эмоционалдық жағдайын оңай таниды, манипуляциялауға қабілетті;
-психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы, өзін-өзі ұстай алмау.
Мектепте оқушылардың (булинг және кибербуллинг) қаншалықты жиі қатыгездікпен немесе әділетсіз қарым-қатынаста болатындарын анықтау
Сауалнамаға мектептегі 185 қатысқан оқушыларының
-42% ұл, 58% қыз; 11-14 жастағылар 70%, 15-17 жастағылар 30%.
-Сауалнамаға қатысқан оқушылардың 80% («жақсы» және «өте жақсы» жауаптары) өздерін мектепте жайлы сезінеді, яғни олардың физикалық, психологиялық денсаулықтарына қауіп жоқ.
-Қатысқандардың 15% сыныптастарынан өздерінің намысына тиетін сөздер естиді екен. Осы жерде, ауыр сөздер айту буллинг мәселесінің күрделі түріне айналып кетуі мүмкін, сондықтан мектепте алдын алу шараларын өткізу қажет.
-Мектепте ақша талап ету фактілері жоқ, ал буллинг (қорқыту) мәселесі бар екендігін 11% көрсеткен.
-Кибербуллинг – жоқ 0%, күш көрсету - 2%, психологиялық қысым- 0%, экономикалық - 0% екендігін анықталды.
-Оқушылардың 7% буллинг қорлығын сыныптастарынан, 3% жоғары сынып оқушыларынан көргендерін мәлімдеді.
-Оқушылар қиын жағдай немесе түсініспеушілік болған жағдайда ата-аналарынан және достарынан көмек сұрайтындары мәлім болды. Оқушылардың жауаптары бойынша мұғалімдерге деген сенімдері аз, сондықтан бұл мәселеге де көңіл аудару қажет.
Педагог- психолог: М.Каблаш